Bloglar

Yazılar

image

 

AKSARAY

 

Aksaray’ın Tarihçesi

 

Kültür ve Medeniyetler beşiği Anadolu’daki en eski yerleşim yerlerinden birisi de Aksaray’dır. İlimiz coğrafi konumu ve stratejik önemi nedeniyle tarih boyunca misyon yüklenen merkezlerden birisi olmuştur. Bilhassa Anadolu Selçuklu Devleti ve Osmanlı Devleti dönemlerinde Aksaray’a atfedilen stratejik önem artarak devam etmiştir.

 

Aksaray’ın adının ilk olarak eski Hitit metinlerinde geçen “Nenessa (Nenossos) olduğu sanılmaktadır. M.Ö.1.bin yılda Kral Kiakki döneminde Şinakhatum-Şinukhtu olarak anılan Aksaray, Hellenistik dönemde Kapadokya Krallığın’a bağlanmış ve Garsaura olan ismi Arkhelais olmuştur. Özellikle Bizans İmparatoru Nikafor zamanında, Müslüman Arapların Anadolu üzerinden İstanbul’a yaptıkları seferlerin artmasından dolayı, bölgeye sığınan Hıristiyanların sayısı artmış ve bölgede ki tüf tabakasının çok kolay kazılabilme özelliği nedeniyle bölgemize çok sayıda yeraltı şehri, dik yamaçlara kaya içinde yerleşme birimleri ile birçok freskli kaya ve kısmen harç yapılı kiliseler ve manastırlar yapılarak, Ihlara ve Manastır Vadileri ile Güzelyurt gibi yerleşim birimleri oluşmuştur.

 

Selçuklular döneminde Arkhelais olan adı II. Kılıçarslan tarafından Aksaray olarak değiştirilmiş ve ikinci başkent durumuna gelmiştir. Bu dönemde şehir hayır müesseseleri ve irfan yuvaları ile imar yönünden zenginleştirilmiş, ayrıca şehre kötü insanların alınmamasından dolayı iyi insanların yaşadığı yer anlamına gelen "Şehr-i Süleha" olarak anılmıştır. Alaaddin Keykubat döneminde ise daha çok askeri bir üs olarak kullanılmaya devam edilen şehir, imar yönünden de gelişmesini sürdürmüştür.

Cumhuriyet dönemine kadar Konya’ya bağlı bir sancak olan Aksaray 1920 yılında vilayet olmuş, 1933 yılında vilayetliği lağvedilerek Niğde'ye ilçe olarak bağlanan İlimiz, 15 Haziran 1989 yılında yeniden vilayet olmuştur.

 

Coğrafi Konumu

 

image

 

İç Anadolu Bölgesi’nin güney doğusunda, tarihi İpek Yolu’nun önemli merkezlerinden birisi olan Aksaray, günümüzde de, doğu-batı ve kuzey-güney yönleri arasında uzanan ana bağlantı yollarının kavşağında yer almaktadır. Deniz seviyesinden yüksekliği 980m. olan kent, kuzeyden Kırşehir, doğudan Nevşehir, güneydoğudan Niğde, kuzeybatıdan Ankara, batı ve güneyden Konya illeri ile çevrilidir. Orta Kızılırmak platosunun devamını teşkil eden ve tersiyerde oluşmuş kalkerli volkan tüflerinin meydana getirdiği arazi ile Tuz Gölü havzasının devamı olan ova üzerine kurulmuş, 7997km² yüzölçümü ile de geniş bir alana sahip olmasından dolayı Konya’dan sonra Türkiye’nin en önemli tahıl ambarı durumundadır.

Hasandağı, Melendiz Dağları ve Ekecik Dağı gibi volkanik dağlar ile lavların meydana getirdiği platoların yanı sıra, güneydoğuda yer alan Melendiz Dağları’ndan başlayarak Tuz Gölü’ne dökülen Uluırmak, geniş bir plato meydana getirmektedir.

 

Aksaray’da Türkiye’nin ikinci büyük gölü olan Tuz Gölü’nün yanı sıra Hirfanlı ve Mamasun Barajları ile Gülağaç, Güzelyurt, Helvadere ve Balcı Göletleri gibi irili ufaklı birçok göl ve su birikintileri mevcuttur.

 

Sanayisi; Sütaş ve Mercedes Benz v.b. büyük firmaların yatırımlarıyla gelişmektedir.

AZMİ MİLLİ UN FABRİKASI

image

Un fabrikası olarak inşa edilmiş olan yapı, halkın milli azmi ile teşekkül ettiğinden bu adı almıştır. Türkiyenin ilk Ticaret Sicili olan bir kuruluştur.

 

EĞRİ (KIZIL) MİNARE

 

image

 

Eğri Minare, Aksaray merkezinde yer almaktadır. Selçuklu dönemine ait olup, 1221-1236 yılları arasında yapıldığı sanılmaktadır. Kırmızı tuğladan yapıldığı için Kızıl Minare olarak da anılmaktadır.

 

Dört köşe bir kaidenin üzerine oturtulan silindirik gövde, ince bir silme ile iki kısma bölünmüş, alt kısmı zikzak, üst kısmı mavi ve yeşil çini mozaiklerle kaplanmıştır. Minare yıkılma tehlikesi ile karşı karşıya olması nedeniyle 1973 yılında çelik halatlarla bağlanmıştır.

Yunus Emre Türbesi (Ortaköy)

 

image

 

XIII.yüzyılda yaşamış olan Yunus Emre’nin doğum yeri, yaşadığı ve öldüğü yer konusunda birbirinden farklı görüş ve iddialar ortaya atılmıştır.

 

Aksaray İli Ortaköy ilçesi Sarıkaraman’da da Yunus Emre ile ilgili bir türbe bulunmaktadır.

 

Tapduk Emre Türbesi ve Camii

 

image

 

Aksaray İli’nin kuzeyinde 20 km. mesafede, Tapduk köyü sınırları içerisindedir. Köy Ekecik dağının eteğinde kurulmuştur. Tapduk Emre’ye ait olduğu söylenen, dağ eteğinin üst kısmında yer alan ve son yıllarda yeniden çevre düzenlemesi yapılan türbe ve camii bulunmaktadır.

Sultanhanı

image

Aksaray'ın 42. km. batısında, Sultanhanı kasabasında bulunan Kervansaray 1229 da I. Alaeddin Keykubad tarafından yaptırılmıştır.

 

Aksaray Ulu Cami

 

Aksaray Ulu camisi Karamanoğulları döneminde, Alaaddin Bey’in oğlu Karamanoğlu II. Mehmet Bey zamanında (1402-1424) başlanmış ve oğlu II.İbrahim Bey zamanında (1424-1463) zamanında tamamlanmıştır.

 

image

 

Selime Katedrali (Selime)

 

                     

 

Aksaray ili Selime Beldesinde bulunan ve Kayalara oyulmuş yüksek bir yerde olan Katedral içinde iki sıra halinde sütunlar mevcuttur.

 

Hasan Dağı

image

      

        Yüksekliği: 3268 m. Tipi: Volkanik. Bulunduğu il: Aksaray.

 

Çıkış Yolları: Ulukışla, Melendiz Karkın, Helvadere, Yukarıdikmen, Taşpınar, Uluören.

 

7626 km²’lik yüzölçümünde 8 ilçe (Altunhisar, Gölcük,)(Ağaçören, Eskil, Gülağaç, Güzelyurt, Ortaköy, Sarıyahşi) ile 191 köy ve kasabası bulunan Aksaray İli’nin 30 km kadar G.G.D. yönünde simetrik bir huni şeklinde yükselen, sönmüş bir volkan dağı olan Hasan Dağı; ismini, tarihte o yörede yaşamış bir evliyâ olan Hasan Dede’nin ölümünden sonra mezarının bu dağın zirvesine konmasıyla almıştır. İç Anadolu bölgesinin en görkemli dağlarından biridir.

IHLARA VADİSİ

 

image

Aksaray, Hristiyanlığın daha ilk yıllarında önemli bir din merkezi olmuştur.

 

Hristiyanlığın ilk yıllarından itibaren kayaların kazılmasıyla meydana getirilen bu yerler 14 km. boyunca Ihlara'dan Selime'ye kadar devam eden "IHLARA VADİSİ" içerisinde yer alırlar.

 

Yer yer 100 veya 120 metre derinliğe varan vadiyi ikiye bölerek akan Melendiz Çayı bulunmktadır.

 

Aksaray - Somuncu Baba (Şeyh Hamid-i Veli) Türbesi

 

image

Şeyh Hamid-i Veli Türbesi Aksaray İl merkezinin kuzeydoğusundaki Kılıçarslan Tepesi’nin eteğinde Evliyalar Mezarlığı olarak tanınan Ervah Mezarlığının içerisindedir. Etrafı mezarlarla çevrili olan bu türbe ile yanındaki mescidin ne zaman yapıldığı kesin değildir.

 

Manastır Vadisi

 

image

 

Osmanlının son döneminde özel izinle para basabilecek kadar kuvvetli bir temele sahip olan bu merkezde 48 adet Kilisenin oluştuğu saptanmıştır. 4,5 km uzunluğundaki manastır vadisi, içindeki manastırı ve bir çok kilisesiyle ile tarihte binlerce insanı barındırmıştır. 3-4 yy.larda ilk manastır yaşamının burada başladığı söylenmektedir.

 

Yüksek Kilise

 

imageimage

Kızlar manastırı olarak bilinen kilise, dik kayalar üstüne taş oymadır. Güzelyurt İlçe merkezine yaklaşık 3 km mesafededir.

 

İçinde Bizans döneminden kalma bir şapelin bulunduğu yüksek kayanın tepesinde 19.Y.Y'da inşa edilmiştir. Çok Yüksek Kilise'den Güzelyurt ve Hasan Dağı'nın (3268m) görünüşü nefes kesecek güzelliktedir. Yüksek kilisenin bulunduğu bölgenin milattan önce 8000 yıllarına dayandığı söylenmektedir.

KİLİSE CAMİİ(Aziz Gegorius Kilisesi)

 

image

Büyük Teodoslus tarafından M.S 385 yılında yaptırılmıştır.

 

Aya Gregorios Theologos kilisesi 1924 yılından sonra camiye çevrilmiştir. 15 metre yüksekliğinde olan çan kulesi tuğla ile örtülerek minare haline getirilmiştir.

 

Güney doğusunda ise 35 basamak merdivenle inilen yer altı suyu Ayazması bulunmaktadır.

 

Tuz Gölü

 

imageimage

 

Tuz gölü: Aksaray ,Ankara ve Konya illeri sınırları içindedir.

Suyun yoğunluğu 1.225 gr/cm3′dür. Tuz oranı ise %32′4′dir.Türkiye’nin toplam ihtiyacının %64′ü kadar tuz üretir.Tuz Gölü, Lut Gölü’nden sonra %32,9′luk tuz oranıyla Dünyanın en tuzlu ikinci gölü olma özelliğine de sahiptir.

 

İç Anadolu Bölgesinde, doğudan Kızılırmak masifi, güneyden Obruk, batıdan Cihanbeyli ve kuzeyden Haymana platolarıyla çevrili çukur alanın kuzeydoğusundaki en alçak bölümünde yer almaktadır.

Türkiye’nin Van Gölü’nden sonra 2. büyük gölü iken kuraklıktan dolayı bu ünvanını kaptırmıştır.2008 yazında neredeyse tamamen kurumuştur.

 

Hasan dağı‘nın zirvesinden mükemmel tuz gölü manzarası izlenebilir.

Kızıl Kilise

 

 

image

 

Güzelyurt, Sivrihisar Köyü’nde bulunan Kızıl Kilise, kırmızı kesme taştan yapıldığı için bu isimle anılmıştır. V.-VI.yüzyıllarda yapıldığı sanılmaktadır.

Mustafa Karasan

www.ihlara.net

Yorum Yaz


Benzer Yazılar