Ihlara Belediyesi

Değerli ıhlaralılar.

Ihlarada kullanılan,ıhlaraya has kelimeler ve ıhlara da değişik manalarda kullanılan kelimelerden oluşan bir sözlük hazırladım.Belki birçoğunuz bu kelimeleri ilk defa görüyorsunuz.Ama bu kelimeler köyümüzde kullanılmış ve hala kullanılan kelimelerdir.Belki bir çoğu artık kullanılmayan eşya ve ilkel aletlerin adı olduğundan kullanılmamaktadır.Ben bunu hazırlamaya başlayınca çok şaşırdım.Çünkü ıhlaramızın ne kadar zengin bir dil kullandığını gördüm.Dolayısıyla sadece köyümüze has bu kadar kelime çıkınca güzel Türkçe’mizin zenginliğini varın siz hesap edin.Ne yazık ki Türkçe karşılığı olduğu halde yabancı kelime kullanma ve taklitçi zihniyetimiz Türkçe’mizin yok olmasına sebep olmaktadır

            TÜRKÇEMİZE SAHİP ÇIKALIM

                                                                 Hazırlayan:Mehmet KAYA

 IHLARADA KULLANILAN IHLARAYA  HAS KELİMELER                         

 

                          A

ACER:Yeni,yeni alınmış,sıfır

AĞDA:Armut elma gibi meyvelerin pekmezle kaynatılmış hali

AĞIZ:Bilinen anlamı dışında,süt hayvanlarının doğumdan sonra sağılan ilk sütü

AHRAZ:Sağır ve dilsiz

AK:Beyaz,beyaz renkli çok ince tülbent

AKRAN:Aynı yaşlarda olanlara denir

ALAPAKLA:Barbunya

ANADUD:Üç tırnağı olan ekin ve otları aktarmaya yarayan tarım el aleti

ATMAK:Yük hayvanlarına yüklenecek nesnelerin yerde sarılıp hazırlanmış hali

AŞLIK:Kabuğu soyulmuş buğday,yarma

                          B

BALDIRCAN:Domates

BATMAN:8 kg lık ağırlığa denk gelen ağırlık birimi

BAZLAMA:Sac üstünde pişirilen küçük yassı ekmek

BandIRMA:Şeker sucuğu

BEZNEK:Yağlı küçük ince ekmek

BEZİRGAN:Isırgan otu

BIÇKI:Testere

BİCİK:Süt hayvanlarının memesi

BİCİRGEÇ:Yufka ekmek pişirmeye yarayan yassı ağaç sopa

BOCUT:Testinin küçüğü

BODUK:Mandanın yavrusu,malak

BULAMA:Ağız sütüyle karıştırıp kaynatılan koyu kıvamlı süt

BULAMAÇ:Aşlık unu ve tereyağıyla yapılan yemek

BÜLÜK:Küçük çocukların pipisi,pipi

                          C

CARI:Çabuk

CARICANA:Çabucak

CAMIZ.Manda

CIZI:Bahçede içine sulama yapmak için elle yapılan düz, küçük su kanalı

CIZIRDAMAK:Huysuzlanmak,ağlayıp sızlamak

CIMBAR:Dokuma tezgahında dokunan bölümü gerdirmeye yarayan ayarlanabilir demir

CINCIK:Cam kırıkları,cam kaplama tabak

CİCİ:Amcanın ve dayının hanımı,yenge

CİNGİL:İçine süt sağılan veya içinde yoğurt yapılan metalden ağzı geniş, kulplu kap

CİVİL:İçinde genelde yemek taşınan ağzı geniş küçük testi

CÜSÜN:Çeşit,çeşitlilik

CÜCÜK:Civciv

                          Ç

ÇAPIRT:Bez parçası

ÇALGIN:Çılgın,çıldırmış,aklı bi karış havada olan

ÇALKAMA:Ayran

ÇARDAK:Köy evlerine bitişik yapılan önü açık içinde tandır olan derme çatma yapı

ÇIKI:İçinde azık taşınan yada değerli eşya saklanan küçük bohça

ÇIRABBA:Bir çocuk oyunu.Yere bir karış boyunda yaklaşık 5 ile 6 cm çapında ağacı dikip sopa atılarak oynanan yöremize has bir oyun

ÇEBİÇ:Oğlaklıktan çıkmış genç erkek keçi

ÇEDİK:Sandalet tipi naylon ayakkabı

ÇEĞMEL:Tutacak yeri yarım ay şeklinde olan ağaç baston

ÇEMKİRMEK:Saygısızca karşı gelmek,haddini bilmeden sözle cevap vermek

ÇEPEL:Tarlada kuruyup saçılan sebze ve ot artıkları

ÇIKI:İçine para ve değerli şeyler konan çok küçük bohça

ÇİMMEK:Duş almak,yıkanmak

ÇİŞİT:Keçeli boya kalemi

ÇİNEDİR:Kalburun büyüğü,kalbura göre büyük gözenekli olanı

ÇÖLÜK:Çelik çomak oyunu

                          D

DAPANÇA:Tabanca,silah

DEBGİLİ KÜREK:Bahçe bellenen kürek

DELME:Yelek

DEĞİRMİ :1 metrekareden biraz küçük kumaş ölçü birim

DIMIK:Sert nesne üzerindeki sivri küçük çıkıntı,kıymık

DIZIKMAK:Koşmak

DİĞREN:Dirgen(tarım el aleti)

DİMİ:Şalvar

DİZLİK:Belden aşağı öne bağlanan önlük

DULUK:Kadınların şakağından yüz kısmına sarkan saçı,favori

DOMUZLUK:Köy tuvaletinde içine kaka yapılan delikli çukur

DÖŞ:Göğüs kısmı,bağır

DÜĞÜ:Bulgurun ince öğütülmüş olanı

DÜĞDÜ:Ağacın dalı kesilince geriye kalan kısım,budak

DÜRZÜ:Erkeklere söylenen bir tür hakaret sözü,adi,aşağılık manasında

                          E

ENNİK:Ekin biçerken ele daha çok ekin toplamak için ağaç ve deriden yapılan parmaklara takılan alet.Bir nevi parmakları uzatan protez                                      

EŞGİLİ ÇORBA:İçine kuru erik ve kayısı konup bulgurla yapılan soğuk içilen çorba

EVLEK:Tarlayı kolay sürmek için göz kararı alınan tarlanın bölümlerinden her biri

                          F

FIŞGI:Aşağılık kadın,sürtük

FİRİK:Civcivlikten çıkmış henüz yumurtlamayan genç tavuk

FİŞGENE:Salyangoz

FÖTER:Fötr şapka

                          G

GABSA:Parmaklık şeklinde ağaçtan yapılan bahçe ve evcik kapısı

GADIBANNAK:Madımak

GALBIR:Kalbur

GALIÇ:Küçük orak

GALPİSE:Büyük çivi

GANAK:İçine tuz ve baharat konan küçük kase

GARAMIK:Suçiçeği hastalığı

GARIN:İşkembe

GASI:Kışlık yiyecek veya eşya konan yüksek geniş raf

GELENİ:Tarla faresi

GER:Dokumacılıkta açık sarı renkli iplik

GIRIK:Kırılmış manası dışında zamparalığa giden kişiye ve zamparalığa gitme eylemine de gırık denir

GIZMIK:Savrulunca tahıldan ayrılmayan ekin sapının parçaları

GIFIR:Bağlarda üzüme musallat olan bir haşerat

GIKLIK:Koyunların yününü kesmeye yarayan büyük makas

GISIK DONU:Paçasız iç çamaşırı,külot,

GOCUK:Mont

GOLAN:Hayvanın sırtına semeri sarmaya yarayan yassı dokuma ip

GONURSU:Açılan yaraya kan kesilsin diye basılan kül

GÖP:Kağnı yokuş aşağı giderken kağnının verdiği ağırlığı öküzler frenlesin diye öküzün  baldırına gelecek şekilde yerleştirilmiş ağaç,dışkısı yere düşememesi içinde kullanılır

GÖYNEK:Erkeklerin giydiği kollu yakasız gömlek

GIRAMSİYE:Lira şeklindeki altın

GUBLU:Tencereden büyük kazandan küçük olan yemek pişirilen kap

GULAMPARA:Çapkın,zampara

GUSGUN:Semer öne kaymasın diye hayvanın kuyruğunun altına takılan yassı ip

GUYRUK ÖLÜSÜ:Akrep

                          H

HABBAN:Çocukların oyunda kullandığı yassı taş

HAFT:Büyükbaş hayvanların yem yediği yerden yüksek yalak

HATIL:Küçükbaş hayvanların yem yediği ağaçtan yapılan yalak

HAMAYLI:Muska

HARAR:Hayvana yüklenen içinde saman kuru ot vb şeyler taşınan çok büyük çuval

HARIM:Çok verimli bahçe ayrıca ıhlara da gadarağın üst kısmına verilen ad

HAYGELMEK:Karşı gelmek,diklenmek

HAYMA:Arazide güneşten ve dış etkenlerden korunmak için ağaç dalı ve otlardan yapılan      barınak

HELKİ:Üstünde kulp bulunan cingilden büyük genelde bakırdan olan silindirik     kap

HELİK:Duvar örerken büyük taşların arasına konan yassı, küçük taş parçaları

HERSE:Aşlık yani yarma ile yapılan içine kuru işkembe konup testi ile tandır ateşine gömerek pişirilen yöresel yemek

HINKIRMAK:Sümkürmek

HIRTIŞLAMAK:Kaşımak

HİZEN:Evin damını yaparken dizilen kalın ağaç

HOYUK:Bir iz veya işaret için taşları üst üste koyarak yapılan küçük kule

HOZAN:Ekilmeyen veya bakımsız tarla

HÖŞMERİM:Eskiden bezirhaneden çıkan yağa un katılıp yapılan yemek

HÜLÜK:Meyve ağaçlarının dibine sulama amaçlı yapılan yalak

                          I

ISTAR:Dokuma tezgahı

IRILMAMAK:Bırakmamak,ayrılmamak gitmemek,uzaklaşmamak

IZGIN:Beziryağı çıkarılan bir çeşit bitki,şimdilerde biodizel üretiminde kullanılmaktadır

                           İ

İCAR:Tarlanın ekilmesi karşılığı ekilen maldan tahıl olarak alınan kira

İĞSEN:Atarabası ve kağnıda tekerleğin takılı olduğu ağaç mil,aks

İLENGERİ:Alt orta kısmı dar,üstü geniş,toplu yemek yerken kullanılan bakır kap

İŞLİK:Gömleğin altına giyilen kollu giysi,fanila

İŞŞİK:Merdiven basamağı,eşik

                           K

KENEF:Tuvalet,köy tuvaleti

KES:Harmanda savrulunca çıkmayan ekin saplarının değişik yöntemlerle tahıldan ayrılmış hali

KESEĞEN:Fındık faresinin büyük cinsleri,lağım faresi

KESİK:Kadınların giydiği yakasız gömlek

KERDİ:Bahçede soğan,sarımsak,maydanoz gibi sebzelerin ekildiği küçük bölüm

KERME:Ahırda hayvan dışkılarının çiğnenip sıkıştırılmış hali

KERMEN:Yün ve benzeri şeyleri iplik yapmak için kullanılan,elle çevrilen ağaçtan yapılmış el aleti

KİLE:32 Kg ağırlığa denk gelen tahıl ölçü birimi

KİYABEĞİ:Sağdıç

KÖREKEN:Damat

KÖRESSİMEK:Yanan lamba veya ateş bibi şeylerin alev ve ışığının azalması

KÖSEĞİ:Saşgı ve ağaç dallarını tandıra itmek ve tandır ateşini karıştırmaya yarayan sopa

KÖSTÜ:Köstebek

KÖKEN:Mısır,fasulye gibi bitkilerin dal ve yapraklarının tamamına verilen ad

KÜLÜK:Kaya ve sert toprağı kazmak için kullanılan iki ucuda sivri kazma

KÜLLE:Tandırın yanarken hava alması için dibinden yüzeye açılan küçük tünel

KÜLLÜK:Çöplük

KÜRSÜ:İçinde köz olan tandırın üstüne konup etrafına oturulan ağaç masa

                           L

LİLOHO:Kadınların düğün ve eğlencelerde def çalarak çektikleri halay

                          M

MALAMA:Düven veya makineyle ezilip savrulmaya hazır tahıl harmanı

MAT:Salça

MARTLAMAK:Hayvanların kış boyu uzayan tüylerinin kesilmesi,insanlar içinde kullanılır

MELİK:İplerin dokumada kullanılması için ince uzun yumak şekilde sarılmış hali

MISIRGA:Hindi

MİTİL:Yorgan ve yatağın astarlanmış hali,içindeki yün pamuk vb şeyler içinde kullanılır

MOT:Yuvarlak bir taşa habban(yassı taş) vurularak oynanan yöresel oyun

                          N

NACAK:Küçük balta

NAVRAĞAZ:Genelde sarp kayalarda yetişen renkli bir çeşit çiçek,dağ lalesi

NARPIZ:Bahçe bitkilerinin içinde çıkan büyümelerini engelleyen yabani bir ot

                           O

OCUMAK:İnsan vücudunun çimdik tokat yada darbeyle morarması

                           Ö

ÖRME:Hayvana veya arabaya yük sarmak için kullanılan uzun ip

ÖĞENDERE:Hayvanları sürmek için kullanılan uzun sopa

                           P

PALTA:Balta

PALAZ:Kilim gibi dokunan ama desensiz sade renkte olan sergi

PALAN:Hayvan semeri

PAKLA:Fasulye,yeşiline göğ pakla denir

PAKIR:Büyük tencere

PAKIRCAK:Küçük tencere

PAVÜL:Erkeklerin şakağından suratına inen saç,favori

PİLİZE:Un ve pekmezle yapılan bir tür yöresel tatlı

PİSİTÜYÜ:Açık kahverengi

PÜRÇ:Soğan,sarımsak ve pırasanın yaprakları

                          S

SAKAVI:Kaban

SAŞGI:Yakacak olarak kullanılan ağaç yaprağı,hayvan gübresi,ot çöp gibi şeylerin tamamı

SATLICAN:Zatüre hastalığı

SAY:Kaya,kaya parçası

SAYACAK:Tandırın üzerinde tencere dursun diye,tandır üzerine gerilen demir

SEDİR:Köy odalarında zeminden biraz yüksek yapılıp minder konularak oturulan yer

SEKİ:Kaya veya duvarda bir şey konan veya kayada doğal oluşan düzlük yer

SELEVİR:Eşekle hayvan gübresi taşımaya yarayan kamıştan örme bir nevi büyük heybe

SIRACALI:Aptal,salak manasında bir hakaret sözü

SİĞMEÇ:Saklambaç

SOĞULCAN:Solucan

SÜMÜN:2 kg ağırlığa denk gelen tahıl ölçeği

SÜRSAT:Avare,başıboş dengesiz manasına kullanılan bir kelime

                         Ş

ŞALLAK:Çağlayan,şelale

ŞEMİK:Elma armut gibi meyvelerin yendikten sonra kalan çekirdekli kısmı,ayrıca topuğun üst ve yan kısmına da şemik denir

ŞİŞEK:Genç, erkek koç

ŞİNİK:8 Kg ağırlığa denek gelen tahıl ölçü birimi ve ölçü kabına verilen ad

ŞİNNİK:Yalnız olan birine yada yolculuğa çıkana arkadaş,yoldaş olsun diye eşlik eden kimse

                          T

TAKTUKA:Tabure

TAYDAŞ:Aynı yaşlarda olanlar,akran,yaşıt

TELLİK:Başlık,bere

TEMİZLİK:Semiz otu

TERS:Hayvan ve doğal gübrelere verilen ad

TIKI:Topraktan yapılmış testi şeklindeki yayık

TIRMAN:Tarlaların arasındaki sınırı belirleyen çizgi

TINAS:Savrulmaya hazır harman ve harmanı savurma işlemi Örn:Tınas savurmak

TINSIRMAK:Hapşırmak

TİREM:Kayadan yumuşak topraktan sert olan zemine ve bu zemine kiler yapmak için oyularak açılan eve verilen ad

TİYARİ:Uçak

TOLA:Patates,yer elması gibi yumrulu bitkilerin kökleri ve toprak altında ki ürünlerinin bulunduğu yer

TOKUÇ:Çamaşır yıkarken kir iyi çıksın diye vurulan sopa

TOKLU:Kuzuluktan çıkmış genç dişi koyun

TOSBAĞI:Kaplumbağa

                         U

URBA:Tarlada heybe azık su ve eşyaların konduğu herhangi bir yer

                         Ü

ÜNNEMEK:Bağırmak

ÜZLÜK:Tarlaya yemek taşımaya yarayan topraktan yapılmış kap

                         V

VARANGELEN:Dokuma tezgahında ileri geri çekerek iplerin arasını açıp kapamaya yarayan sopa

                          Y

YAĞLIK:Mendil

YARIMLAĞI:4 Kg lık tahıl ölçü birimi ve ölçeğine verilen ad

YOLLUK:Yaklaşık 1 mt lik küçük kumaş parçası

YOZ:Baharda yaylalara gönderilip yaz boyu dağda kalan düve,genç inek

YUKA:Yufka ekmek

                           Z

ZAVAR:Arpa,yulaf,burçak gibi bitkileri karıştırıp öğütülerek hazırlanan hayvan yemi

ZEĞEREK:Beziryağı çıkarılan,tarlaya ekilen bir bitki,şimdi ondan biodizel yapılıyor

ZEREĞADAN:Küçücük,minicik